Deze website maakt gebruik van cookies. Door uw bezoek gaat u akkoord met het plaatsen van deze cookies.
Uitleg over cookies, met een link naar de pagina met privacy beleid Meer informatie Sluiten

Onafhankelijke SenaatsFractie

De OSF is een platform van onafhankelijke provinciale partijen

Kernwaarden: kleinschaligheid en de menselijke maat.
De politiek bestaat om de burger te dienen en niet andersom.

Dossier Staatscommissie Parlementair Stelsel

19 januari 2016
H. ten Hoeve – OSF

Voorzitter,
Is het zinvol te streven naar een staatscommissie om de werking van ons parlementair stelsel te beoordelen en daarvoor wijzigingen te ontwerpen?

Natuurlijk gaat niet altijd alles zoals het idealiter zou moeten. Maar misschien is wel het grootste probleem de manier waarop momenteel in de politiek met elkaar omgegaan wordt, de harde toon in de debatten waar ook beledigen bijna bij is gaan horen. Misschien dat de nieuwe voorzitter van de Tweede Kamer daar iets aan doen, want zonder twijfel is dat op minst mede oorzaak van de afkeer van politiek in het algemeen en misschien ook wel van de ontsporingen van het maatschappelijke debat in het algemeen hier en daar in het land. Zulke problemen lossen wij niet op met een staatscommissie.

Men zou kunnen denken dat de versplintering van het politieke landschap en de volatiliteit van het stemgedrag en daardoor het feit dat een regering niet makkelijk meerderheden kan verwerven, een praktisch probleem vormen. En men kan het gevoel hebben dat de stemming van onlust die, inderdaad, voelbaar is in het land, een teken is dat de parlementaire democratie niet meer in staat is om de volkswil uit te drukken en dus niet meer voldoende democratisch functioneert. Maar juist die volatiliteit en bijv. de groei nu weer van de PVV onder invloed van wat ons overkomt in West Europa in het algemeen en bijv. toegespitst in wat er in Keulen gebeurt is, wijst er toch ook op dat er nog wel degelijk gebruik gemaakt wordt van de democratie om druk uit te oefenen.

Trouwens, er worden wel eens alternatieven aangedragen, zoals nog niet zo heel lang geleden bijv. dat van Van Reybrouck om een vorm van directe democratie te creëren door adviezen te laten geven of zelfs beslissingen te laten nemen door d.m.v. loting aangewezen willekeurige burgers. Een mooi idee maar waarschijnlijk als systeem toch echt inferieur aan de vertegenwoordigende democratie zoals het westen die in de laatste tweehonderd jaar heeft ontwikkeld.

Wel altijd nuttig, zelfs noodzakelijk, is natuurlijk het luisteren naar groepen van mensen die bereid zijn om mee te denken over politiek, de vormgeving van de samenleving. De hedendaagse digitale middelen geven ons wat betreft veel mogelijkheden. Het Rathenau Instituut wees ons daar weer nadrukkelijk op. Om daar bruikbare vormen voor te vinden, eventueel ook op de manier van Van Reybrouck, kan als een opgave worden gezien, maar ook daarbij zou ik niet direct aan een staatscommissie denken. Heel veel ontstaat trouwens ook spontaan zodat het vooral zaak is om vanuit de politiek oplettend te wezen. Het is overigens dan ook wel zaak er voor op te passen dat geluiden uit georganiseerde publieksbeïnvloeding niet leiden tot eenzijdige beïnvloeding van parlementariërs, die soms ook wel heel makkelijk het oor ergens naar laten hangen.

Alle mogelijkheden geven ook risico’s.
Een referendum is ook een vorm van directe democratie, een zware en dure vorm, een vorm die allerlei bezwaren heeft, maar die wel praktisch toepasbaar is, combineerbaar met het basissysteem van de vertegenwoordiging, en inzetbaar bij alles wat controversieel blijkt te zijn. In Zwitserland worden via referenda besluiten genomen die mij niet altijd naar de zin zijn, maar het systeem houdt blijkbaar wel de Zwitserse bevolking aardig bij de democratische les. Wij experimenteren nu, zij het nog maar met raadgevende referenda, maar we zijn in ieder geval op weg nu het eerste praktijkgeval er aan komt. Ik wijs er overigens maar nadrukkelijk op dat bij deze referendumvorm de politiek zijn eigen verantwoordelijkheid nog niet kan afschuiven op de uitspraak van het electoraat. En voor mij blijft het de vraag of het verstandig zou zijn als de politiek die verantwoordelijkheid wel af zou schudden met het kiezen voor een bindend referendum. Is ieder geval is dat een politieke keuze met redelijk duidelijke voor- en nadelen en dus hoeven wij ook daarvoor geen staatscommissie.

Dan de versplintering in de politiek. Een systeem waarbij ook kleinere minderheden de mogelijkheid hebben hun stem te laten horen in de vertegenwoordigende lichamen is Nederlandse traditie en is een kenmerk van onze compromissencultuur: met iedereen rekening houden. Dat kan lastig zijn, en soms zelfs pijnlijk, maar het leidt wel, zelfs ondanks de aanzienlijke verschuivingen die de laatste tijd optreden in de kiezersvoorkeuren, tot een redelijk stabiele politieke gemene deler waaruit de praktische politieke beslissingen moeten voortkomen. Dat een regering daarbij moet zoeken naar meerderheden werkt daarbij dus automatisch in de goede richting. In Denemarken zijn bij voortduring minderheidsregeringen aan het bewind. De eigen opvatting van de partijen is daarbij duidelijk, maar de noodzaak tot compromis ook. Het is ongeveer onze situatie maar nog wat extremer, en het werkt. Bij ons concentreert het zoeken naar meerderheden zich op de Eerste Kamer. Daar ligt een inschattingsfout bij de start van dit kabinet aan ten grondslag, maar gelet op mijn constatering van zo even vind ik dat niet een nadeel, maar misschien wel juist een voordeel.

De positie van de Eerste Kamer ligt natuurlijk als zodanig geregeld onder vuur, de manier waarop zij gekozen wordt, dan wel haar bestaan op zich. Het nut van de Eerste Kamer is voor mij boven twijfel verheven: een extra controle op het werk van de sterk op actualiteit en Volksempfinden gerichte Tweede Kamer kan geen kwaad. Zeker zolang de rechter de wetgeving niet aan de grondwet mag toetsen is die extra controle ook extra nodig. Om dat laatste te veranderen worden er overigens zo nu en dan voorstellen ingediend, maar die stranden altijd. Dus ook hier zal een staatscommissie niet veel kunnen uitrichten.

Voor mijn partij is er overigens nog wel een reden om voor het instituut Eerste Kamer te wezen. In feite is de Eerste Kamer nog het meest de voortzetting, zij het zeker niet historisch rechtstreeks, van de Staten-Generaal in de oude Republiek der Nederlanden. Een Vergadering waarin de provincies vertegenwoordigd zijn, toen als soevereine gewesten, nu nog als zendende instanties doordat de diverse Staten van de provincies als kiezers optreden. Van deze verhouding tussen kiezers en gekozenen is in de praktijk niet heel veel te merken en de band is, doordat op landelijke partijen gestemd wordt, ook niet heel direct. Maar dit systeem geeft wel de mogelijkheid om in dit landelijke parlement de stem van de zendende regio’s uitdrukkelijker dan nu praktijk is als invalshoek te kiezen. Deelbelang gaat niet voor algemeen belang, maar deelbelang moet wel meegewogen worden. De Eerste Kamer leent zich daar bij uitstek voor. Ook hiervoor is geen staatscommissie nodig maar alleen een open oog voor wat er binnen maar zeker ook buiten de Randstad gebeurt.

Tenslotte ook nog wat betreft de Eerste Kamer. Het blijkt heel moeilijk lokale en provinciale belangen die vertegenwoordigd worden door lokale en provinciale partijen door te laten sijpelen naar het landelijke niveau. Terwijl deze partijen zeker op lokaal niveau tot een grote macht zijn uitgegroeid. Dat het kiessysteem voor de Eerste Kamer de mogelijkheid geeft om daar toch in beperkte mate ruimte voor te bieden is natuurlijk meegenomen, maar die ruimte zal beperkt blijven doordat de Randstad door haar bevolkingsgewicht altijd zal domineren. Om daar verandering in te brengen zou een radicale ingreep in onze centraal gestuurde eenheidsstaat overwogen moeten worden. In dat geval zou een staatscommissie zeer dienstig kunnen zijn. Maar zolang een opdracht in die richting nog niet voor de hand ligt komt mij een staatscommissie dus per saldo als niet heel nuttig voor.

Locomotie

Blijf ook op de hoogte van de ontwikkelingen van de onafhankelijke politiek.
Abonneer je nu en ontvang Locomotie levenslang gratis in de bus. >